Рэспубліканскі ландшафтны заказнік значэння «Асвейскі» (плошча: 30567,38 га)
У адпаведнасці з Законам Рэспублікі Беларусь «Аб асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях» Пастановай Савета Міністраў Рэспублікі Беларусь №4 ад 03.01.2000 г. Быў утвораны рэспубліканскі ландшафтны заказнік “Асвейскі”, зацверджаны межы і прынята Палажэнне аб заказніку.
З мэтай эфектыўнага кіравання заказнікам Верхнядзвінскі раённы выканаўчы камітэт рашэннем №688 ад 29 снежня 2005 года стварыў Дзяржаўную прыродаахоўную ўстанову “Заказнік рэспубліканскага значэння “Асвейскі”.
Заказнік «Асвейскі» размешчаны ў паўночнай частцы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці.
Міжнародны статус:
Ключавая арніталагічная тэрыторыя з 1998 года, з 2002 года – водна-балотнае ўгоддзе міжнароднага значэння – Рамсарская тэрыторыя, з 2017 года частка трансгранічнай асабліва ахоўнай тэрыторыі «Запаведная Паазер'е».
Прыродныя ўмовы
Тэрыторыя заказніка ўяўляе сабой буйны комплекс азёр, лясоў, пераходных і верхавых балот. Ядром заказніка з'яўляецца возера Асвейскае, якое мае важнае гідралагічнае і кліматаўтваральнае значэнне для рэгіёна паўночнай часткі Беларусі.
Большую частку заказніка займаюць верхавыя і пераходныя балоты, парослыя хваёўнікамі, бярэзнікамі і алешнікамі. Сярод балот раскіданы нешматлікія мінеральныя астравы. Лясная расліннасць займае каля 30% ад агульнай плошчы заказніка, хмызняковая – 4%, лугавая – 6%. Нізінныя балоты прадстаўлены нязначна. Тэрыторыя заказніка адносіцца да басейна ракі Заходняя Дзвіна, сістэмы ракі Свольна.
Гідраграфічная сетка добра развітая і прадстаўлена азёрамі, рэкамі і сеткай меліярацыйных каналаў. Вышыня над узроўнем мора вагаецца ад 131 да 169 м. Водная паверхня займае каля 25% тэрыторыі заказніка. У межах заказніка зарэгістравана 164 віды птушак, якія гняздуюцца (44 віды занесены ў Чырвоную кнігу РБ). Возера і навакольныя тэрыторыі з'яўляюцца месцам пастаяннай канцэнтрацыі вадаплаўных відаў птушак у перыяд вяснова-восеньскай міграцыі.
У заказніку жыве таксама 4 віды млекакормячых, уключаных у Чырвоную кнігу РБ (буры мядзведзь, барсук, рысь, зубр).
На тэрыторыі заказніка выяўлена 16 відаў раслін, занесеных у Чырвоную кнігу РБ. З рэдкіх раслін варта адзначыць гібрыдныя формы вольхі клейкай і вольхі шэрай, высокаствольныя формы карэльскай бярозы, буйную папуляцыю гарлачыка малога і рэдкую рэліктавую насекомоядную расліну альдрованда пухірчатая.
Ландшафты
Заказнік "Асвейскі" размешчаны ў межах падзоны падтайговых (змяшана-лясных) ландшафтаў і ўваходзіць у склад Паазерскай правінцыі азёрна-ледавіковых марэнна-пагорыста-азёрных ландшафтаў. У араграфічных адносінах тэрыторыя заказніка адпавядае паўночнай і паўночна-ўсходняй ускраінам Асвейскага градавага ўзвышша.
У межах заказніка прадстаўлены ўзвышаныя, сярэдневысотныя і нізінныя прыродна-тэрытарыяльныя комплексы, ландшафты з перавагай балот, а таксама водныя комплексы, што сведчыць аб складанай ландшафтнай арганізацыі тэрыторыі. У генетычных адносінах на яго тэрыторыі распаўсюджаны амаль усе тыпы ландшафтаў, уласцівых Беларускаму Паазер'ю. Асаблівую своеасаблівасць ландшафтнай структуры заказніка надаюць комплексы з перавагай балот, якія займаюць 20 % яго тэрыторыі, у той час як на іх долю ў Беларускім Паазер'і прыпадае ўсяго 5,7%.
Да ліку Унікальных адносяцца наступныя ландшафтныя комплексы:
Плоскавогнутая азёрна-балотная нізіна Аз. Асвейскае, складзеная нізіннымі, пераходнымі і верхавымі балотамі, слаба закранутымі антрапагеннай дзейнасцю. У яе межах маюцца ўнікальныя па сваёй магутнасці тарфянікі з пакладамі ад 2,8 да 6,3 м.
Дробна- і сярэднехвалістая камава-катлавінна-азёрная ўзвышанасць Вадазбору азёр Белае і Лісна - своеасаблівасць заключаецца ў спалучэнні залясеных камавых масіваў, спушчаных азёрных катлавін з балотамі, буйных і дробных азёр.
Азёры заказніка.
«Асвейскае» - плошча 5706 га, другі па велічыні натуральны вадаём у Рэспубліцы Беларусь, маляўнічы востраў, глыбіні: сярэдняя – 2,5 м, максімальная – 10 м. Упадае рака Выдранка і меліярацыйны канал, сцёк ажыццяўляецца праз канал Дзегцяроўка.
«Лісна» - плошча 1602 га, глыбіні: сярэдняя – 2,6 м, максімальная – 6,5 м. Упадае канал Дзегцяроўка, рака Старая і некалькі ручаёў, праз возера працякае рака Свольна.
«Белае» (Котлярова) – плошча 520 га, сярэдняя глыбіня – 3,3 м.
Рыбы, якія жывуць у азёрах: масава сустракаецца – ляшч, плотка, лінь, шчупак, акунь, сазан, рэдка – судак, навага, язь.
Турыстычны патэнцыял заказніка «Асвейскі»
Экалагічны турызм.
Дзякуючы вялікай колькасці птушак і жывёл, у тым ліку занесеных у Чырвоную кнігу Рэспублікі Беларусь, цікаваму ландшафту мясцовасці, буйным натуральным вадаёмам, да заказніка праяўляюць цікавасць айчынныя і замежныя навукоўцы і простыя аматары прыроды.
Маршруты заказніка.
На тэрыторыі заказніка распрацаваны: водна-пешы маршрут «Асвейскі круіз», водная экскурсія па Асвейскім возеры, водная экскурсія «Ліснянскі круіз», аўтамабільная экскурсія «Сафары-тур» па тэрыторыі заказніка.
Сумесна з Себежскім нацыянальным паркам распрацавана першая ў Беларусі і Расіі трансгранічная водная экалагічная сцежка «Гандлёвы шлях купца Навінскага».
Маршрут разлічаны на 3 дні, старт у в. Корценкі (Расія) НП «Себежскі» (Расія) - 1 начлег в. Лісна (Беларусь) Заказнік «Асвейскі» (Беларусь) - 2 начлег в. Валоцня (Расія) НП «Себежскі» (Расія) - фініш в. Азяраўкі (Расія) НП «Себежскі» (Расія). Працягласць маршруту 45 км.
Паляванне і рыбалка
У паўночнай частцы Верхнядзвінскага раёна знаходзіцца лесапаляўнічая гаспадарка ДЛГУ «Верхнядзвінскі лясгас», а таксама Паляўнічая гаспадарка «Чырвоны Бор», якія арганізуюць паляўнічыя мерапрыемствы для беларускіх і замежных паляўнічых. На азёрах заказніка дазволена аматарамі рыбалоўства ў адпаведнасці з «Правіламі аматарамі рыбалоўства Рэспублікі Беларусь».
Усе буйныя азёры арандаваны, але плата за лоўлю рыбы не спаганяецца.
На азёрах Белае (Котлярова), Лісна і Асвейскае можна выкарыстоўваць лодку з маторам да 15 л.с.
Для аматараў рыбнай лоўлі створаны і ўладкоўваюцца месцы адпачынку і паркоўкі транспартных сродкаў.
Трансгранічная асабліва ахоўваемая прыродная тэрыторыя
«Запаведная Паазер'е»
Пагадненне паміж Урадам Расійскай Федэрацыі і Урадам Рэспублікі Беларусь аб стварэнні трансгранічнай асабліва ахоўванай прыроднай тэрыторыі «Запаведная Паазер'е» падпісалі Міністр прыродных рэсурсаў і экалогіі РФ Сяргей Данскі і Міністр прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Беларусі Андрэй Худык.
Пагадненне падпісана на Усерасійскім форуме па асабліва ахоўных прыродных тэрыторыях для аб'яднання намаганняў дзвюх краін з мэтай захавання ўнікальнай біялагічнай і ландшафтнай разнастайнасці Віцебскага і Себежскага Паазер'я, прылеглых да расійска-беларускай дзяржаўнай мяжы. У склад новай тэрыторыі «Запаведнае Паазер'е» ўвайшлі нацыянальны парк «Себежскі» (Расійская Федэрацыя, Пскоўская вобласць), рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Чырвоны Бор» (Рэспубліка Беларусь) і рэспубліканскі ландшафтны заказнік «Асвейскі» (Рэспубліка Беларусь).
Для каардынацыі дзейнасці па рэалізацыі Пагаднення створана Змешаная расійска-беларуская камісія.
Стварэнне «Запаведнага Паазер'я» дазволіла палепшыць супрацоўніцтва ў галіне аховы і маніторынгу навакольнага асяроддзя, навуковых даследаванняў, захавання біялагічнай разнастайнасці, а таксама развіцця экалагічнай асветы насельніцтва і экалагічнага турызму.
«Запаведнае Паазер'е» аб'ядноўвае намаганні спецыялістаў дзвюх краін па сумесным маніторынгу навакольнага асяроддзя натуральных экалагічных сістэм, маніторынгу расліннага і жывёльнага свету, у тым ліку папуляцый і груповак рэдкіх і знаходзяцца пад пагрозай знікнення відаў дзікіх жывёл, якія насяляюць і мігруюць у межах трансгранічнай асабліва ахоўнай прыроднай тэрыторыі.
Праекты на тэрыторыі заказніка
«Аднаўленне гідралагічнага рэжыму парушанага балота Асвейскае Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці». (2009 – 2011 гг.)
Каштарысны кошт будаўніцтва – 74497 тыс. Рублёў.
Будаўнічы праект выкананы ў рамках праекта Праан-Гэф «Рэнатуралізацыя і ўстойлівае кіраванне тарфянымі балотамі для прадухілення дэградацыі земляў, змянення клімату і забеспячэння захавання глабальна значнай біялагічнай разнастайнасці».
Праектная арганізацыя - РУП «Белгідрапрадхоз».
Выканаўца - УП «Верхнядзвінскае Пмс»
Міжнародны праект «Развіццё экалагічнага турызму для садзейнічання зялёнаму пераходу да інклюзіўнага і ўстойлівага росту».
Праект рэалізуецца Праан у партнёрстве з Міністэрствам прыродных рэсурсаў і аховы навакольнага асяроддзя Рэспублікі Беларусь пры падтрымцы траставага фонду «Расія-Праан у мэтах развіцця».
Пілотнымі тэрыторыямі праекта з'яўляюцца: заказнік «Асвейскі», заказнік «Чырвоны Бор» (Віцебская вобласць), заказнік «Азёры» (Гродзенская вобласць), заказнік «Налібоцкі» (Гродзенская і Мінская вобласці).
Бюджэт Праекта: 1 200 000 долараў Зша
Галерэя выяў
