Навіцкі Уладзімір Іосіфавіч

Доктар гістарычных навук (1990), прафесар (1999) кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

Нарадзіўся 21 кастрычніка 1939 на чыгуначнай станцыі Паркавічы Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці БССР.

У 1966 годзе скончыў гістарычны факультэт Бду па спецыяльнасці «Гісторыя і грамадазнаўства».

Працаваў лектарам, затым — дырэктарам Рэспубліканскай камсамольскай школы пры ЦК Лксм Беларусі ў 1966—1971 гг. У 1975—1984 гадах — сакратар партыйнага камітэта ў Акадэміі навук БССР. У 1984—2006 гадах — загадчык аддзела, намеснік дырэктара Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі. У 2010—2015 гадах — прафесар кафедры тэорыі і гісторыі дзяржавы і права Акадэміі кіравання пры Прэзідэнце Рэспублікі Беларусь.

У 1990 годзе абараніў дысертацыю на саiсканне вучонай ступені доктара гістарычных навук на тэму «Ідэйна-выхаваўчая работа сярод працоўных Беларускай Сср (1970—1980 гг.)».

Узнагароды:

Медаль «За працоўную доблесць» (1981)

Грамата Вярхоўнага Савета Беларускай Сср (1980)

Прэмія імя акадэміка в. А. Капцюга Нан Беларусі і Сібірскага аддзялення Ран (2003).

Варанін Васіль Аляксеевіч

Кандыдат гістарычных навук, дацэнт, загадчык аддзела гісторыі Беларусі Сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу Інстытута гісторыі Нанб.

Нарадзіўся 6 снежня 1971 года ў в. Дзярноўчы ў сям'і педагогаў. У 1989 г. Скончыў з залатым медалём СШ № 2 г. Верхнядзвінска. Далейшы шлях ён выбраў па прыкладзе рана памерлага бацькі-гісторыка і свайго настаўніка гісторыі Р.Ф.Масейчонка – паступіў на гістарычны факультэт Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта, пасля заканчэння якога працягнуў навучанне ў аспірантуры, у 2000 г. Стаў кандыдатам гістарычных навук, у 2005 г. - дацэнтам. Стажыраваўся ў вышэйшых навучальных і навуковых установах Польшчы і Літвы.

Галоўным напрамкам навуковай дзейнасці нашага земляка стала гісторыя Беларусі эпохі Вялікага Княства Літоўскага Xiii-Xiv стагоддзяў.

Васіль Воранаў працаваў у Полацкім дзяржаўным універсітэце, з 2000 г. – у Беларускім дзяржаўным універсітэце, з 2016 года - загадчык аддзела гісторыі Беларусі сярэдніх вякоў і пачатку Новага часу Інстытута гісторыі Нацыянальнай акадэміі навук Беларусі.

Пералік навуковых прац в.Воранава ўключае звыш ста назваў. Ён сістэмна даследуе гісторыю Полацкай і Віцебскай земляў у складзе Вкл, вывучае дзяржаўна-палітычную гісторыю гэтай дзяржавы, археалогію.

Акtyўна ўдзельнічае ў рабоце міжнародных канферэнцый, яго выступленні і матэрыялы даследаванняў перакладаюцца на замежныя мовы, публікуюцца ў Мінску, Маскве, Санкт-Пецярбургу, Вільнюсе, Кіеве і Беластоку.

Не пакідае наш зямляк па-за ўвагай і родныя мясціны. Матэрыялы яго даследаванняў па гісторыі Верхнядзвіншчыны змешчаны ў кнізе «Памяць», друкуюцца на старонках раённай газеты «Дзвінская праўда».

Шымук Барыс Філіпавіч (03.08.1931-30.10.2008)

Дзяцінства Б.Ф. Шымука прыпала на суровыя ваенныя гады. Пасля вызвалення Беларусі савецкімі войскамі, ён працягнуў вучобу ў школе, а затым паступіў у Барысаўскае педагагічнае вучылішча, якое скончыў у 1950 годзе. Накіраванне атрымаў у Пасадскую пачатковую школу Лагойскага раёна, адкуль родам. Але неўзабаве быў прызваны для праходжання ваеннай службы на Балтыйскі флот.

Пасля звальнення ў запас Барыс Філіпавіч вырашае працягнуць адукацыю. Яго прыцягвае гісторыя, і ён паступае на гістарычны факультэт Мінскага педагагічнага інстытута. З 1958 года пачынае выкладаць у Горнаўскай сярэдняй школе Мінскай вобласці. Неўзабаве становіцца завучам гэтай жа школы.

У 1973 годзе Барыс Філіпавіч з жонкай Марыяй Мацвееўнай Косцінай, настаўніцай рускай мовы, і сынам Андрэем прыязджае на працу ў Нова-Свальнянскую школу Верхнядзвінскага раёна. Тут пачынае працу над стварэннем школьнага краязнаўчага музея. У працэсе збору матэрыялаў устанаўлівае, што менавіта ў Свальна нарадзіўся знакаміты географ, геолаг, палеантолаг Іван Дзяменцьевіч Чарскі. Б.Ф. Шымук загараецца ідэяй стварэння музея знакамітага земляка. Ён развівае актыўную дзейнасць па зборы інфармацыі, дасылае запыты ў музеі Верхне-Калымска і Іркуцка, шмат часу праводзіць у архівах краіны, звязваецца з Геаграфічным таварыствам СССР.

Даследчая праца па аднаўленні памяці аб і.Д. Чарскім на яго радзіме не засталася без увагі. У 1979 годзе Барыс Філіпавіч узнагароджваецца Ганаровай граматай Геаграфічнага таварыства СССР «За вялікія заслугі перад Савецкай геаграфіяй і Геаграфічным таварыствам СССР», таксама ён удастоены ганаровага звання члена Геаграфічнага таварыства СССР.

На радзіме Чарскага, дзякуючы намаганням Барыса Філіпавіча і матэрыяльнай дапамозе Беларускага Геаграфічнага таварыства, а таксама дапамозе раёна, у 1988 годзе ўсталёўваецца памятны знак (15-тонны валун) з мемарыяльнай дошкай і надпісам «Тут нарадзіўся вядомы беларускі геолаг і географ, даследчык Сібіры Чэрскі Іван Дзяменцьявіч, 3(15).V.1845 – 25.VI.(7.Vii).1892».

Пасля таго, як у Валынцах у 1990 годзе было пабудавана новае будынак школы, Барыс Філіпавіч пачаў узмоцнена прасоўваць ідэю па стварэнні дзяржаўнага краязнаўчага музея імя Івана Дзяменцьевіча Чарскага ў старым памяшканні.

20 кастрычніка 1992 года па настойлівай ініцыятыве Б.Ф. Шымука Віцебскі аблвыканкам прыняў рашэнне № 242 «Аб стварэнні краязнаўчага музея ў в. Валынцы Верхнядзвінскага раёна». На пасаду дырэктара музея прызначаецца Б.Ф. Шымук. Музей нашага знакамітага земляка і.Д. Чарскага дзякуючы Б.Ф. Шымуку вядомы далёка за межамі Беларусі.

Памёр Б.Ф. Шымук 30 кастрычніка 2008 г. Пахаваны ў в. Валынцы.

Іван Дзяменцевіч Чэрскі Нарадзіўся 3 (15) мая 1845 года ў маёнтку Свольна Дрысенскага павета Віцебскай губерні, пры хрышчэнні атрымаў імя Ян Станіслаў Францішак. Ва ўзросце 10 гадоў страціў бацьку. Па сведчанні Б. Дыбоўскага, пасля смерці бацькі выхаваннем Яна і яго старэйшай сястры Міхаліны займалася маці. Яна забяспечыла Яну добрую хатнюю адукацыю. З 1860 года і. Чэрскі працягнуў адукацыю ў Урадавым (Шляхецкім) інстытуце ў Вільні.

І. Чэрскі знаходзіўся ў партызанскім атрадзе, які ўзначальваў непасрэдна Кастусь Каліноўскі, правадыр паўстання на тэрыторыі Беларусі. У атрадзе ён прабыў усяго каля чатырох тыдняў, а затым быў узяты ў палон. Віцебскім ваенна-палявым судом ён быў асуджаны на бестэрміновую рэкруцкую службу ў Сібіры з канфіскацыяй маёмасці і пазбаўленнем дваранскага звання.

Паводле рашэння трыбунала Чэрскаму трэба было служыць у Благавешчанску, у Амурскім лінейным батальёне. Але, праходзячы праз Тобольск, і. Чэрскі адкупіўся хабарам у памеры пяці залатых манет, якія маці зашыла яму ў падшэўку паліто і якія ён захоўваў «на чорны дзень». Чэрскага пакінулі адбываць службу ў Омску, у Заходнесібірскім лінейным батальёне.

Па шляху ў Омск і. Чэрскі пазнаёміўся з вядомым прыродазнаўцам а. Л. Чэканаўскім, які прывіў яму цікавасць да вывучэння прыроды і збору розных калекцый. Дзякуючы добрай адукацыі, Чэрскага неўзабаве перавялі ў афіцэрскае сходства на пасаду дзяншчыка. Цяпер ён шмат часу праводзіць у бібліятэцы.

У сувязі з абвастрэннем хваробы сэрца ў 1869 годзе і. Д. Чэрскага, які даслужыўся да фельдфебеля, прызналі непрыдатным да ваеннай службы і звольнілі без права выезду. Яшчэ два гады ён жыў у Омску, зарабляў на жыццё ўрокамі музыкі, бальных танцаў і французскай мовы.

У 1871 годзе Сібірскі аддзел Рускага геаграфічнага таварыства, дзякуючы падтрымцы Мідэндорфа, дамогся дазволу на пераезд і. Д. Чарскага ў Іркуцк — «сталіцу Сібіры». У 1878 годзе і. Д. Чарскі ажаніўся з Маўрай Паўлаўнай Івановай, родам з Іркуцка. Яна стала памочніцай у яго навуковых экспедыцыях.

З'яўленне найбольш важных прац Чарскага адносіцца да пецярбургскага перыяду яго дзейнасці. У 1886 годзе з'явіўся яго «Справаздача» аб геалагічным даследаванні берагавой паласы возера Байкал з дэталёвай геалагічнай картай; у 1888 годзе — геалагічнае даследаванне Сібірскага паштовага тракту ад возера Байкал да ўсходняга схілу Урала, а ў 1891 годзе — аб'ёмнае «Апісанне калекцый паслятрацічных млекакормячых, сабраных Новасібірскай экспедыцыяй», якое ўяўляе поўную астэалагічную манаграфію рэшткаў паслятрацічных млекакормячых не толькі Новасібірскіх астравоў, але і ўсёй Сібіры.

Іван Дзяменцьевіч Чарскі памёр ад туберкулёзу 25 чэрвеня (7 ліпеня) 1892 года падчас экспедыцыі ў Паўночна-Усходнюю Сібір. Быў пахаваны на беразе, у вусці ракі Амалон.

Іван Восіпавіч Яркоўскі (12 [24] мая 1844, Віцебская губерня — 9 [22] студзеня 1902, Гейдэльберг) — рускі вучоны польскага паходжання, інжынер, прыродазнавец. Нарадзіўся ў мястэчку Асвея Віцебскай губерні ў сям'і ўрача — яго бацька быў хатнім урачом графа Шадурскага. З дзяцінства Іван праяўляў здольнасці да матэматыкі і механікі: яшчэ ў кадэцкім корпусе ён вынайшаў дальнамер, за што атрымаў ад Вялікага Князя Міхаіла Мікалаевіча залаты гадзіннік. Пасля заканчэння ў 1862 годзе корпуса, Яркоўскі быў адпраўлены прапаршчыкам артылерыі на Каўказ, дзе праслужыў шэсць гадоў.

Пасля ваеннай службы Яркоўскі едзе ў Пецярбург і паступае ў Тэхналагічны інстытут, які скончыў у 1870 годзе тэхнолагам першага разраду, і адразу ж па даручэнні прыватнай фірмы едзе ў Берлін, дзе знаёміцца з машынабудаўнічымі заводамі.

У 1872 годзе Яркоўскі вяртаецца ў Пецярбург, дзе абараняе дысертацыю «Праект машыны для водазабеспячэння і тэарэтычнае даследаванне механізму», за што атрымлівае званне інжынера-тэхнолага і камандзіроўку за мяжу на год. Уступіўшы ў ліпені 1872 года ў шлюб з Аленай Аляксандраўнай Шэндзікоўскай, ён з жонкай з'язджае за мяжу, каб азнаёміцца з механічнымі заводамі Германіі, Бельгіі і Францыі.

У 1887 годзе ён высунуў «кінетычную гіпотэзу сусветнага цяжару». Займаўся пытаннямі паветраплавання — у 1889 годзе правёў грунтоўныя эксперыментальныя выпрабаванні пад'ёмнага вінтоў. У 1894 годзе Іван Восіпавіч пакідае службу на чыгунцы і пераязджае ў Пецярбург кіраўніком Нявельскага механічнага завода, а апошнія пяць гадоў правёў у правінцыі — у Дзяцькаве Арлоўскай губерні, дзе працаваў памочнікам кіраўніка заводамі Мальцоўскага акцыянернага таварыства.

Вясной 1901 года Яркоўскі захварэў і лекары паслалі яго за мяжу; некалькі месяцаў ён правёў у Бад-Вёрысхофене (Баварыя), а затым у кастрычніку яго перавялі ў Гайдэльберг, дзе ён сканаў ад саркомы 9 студзеня 1902 года і там жа быў пахаваны.

Канстанцін Пятровіч Тышкевіч (5 [17] лютага 1806, Лагойск — 1 [13] ліпеня 1868, Мінск) — археолаг, гісторык, этнаграф, фалькларыст з роду Тышкевічаў.

Паходзіў з лагойскай галіны шляхецкага роду Тышкевічаў. Яго бацькамі былі граф Піюс Тышкевіч і Аўгуста Плятар. Вучыўся ў Полацкім езуіцкім і, пасля, у Віленскім універсітэце, скончыўшы юрыдычны факультэт якога ў 1828 годзе, пераехаў у Варшаву. Тут ён да 1836 года працаваў у Міністэрстве фінансаў Царства Польскага. Удзельнічаў у паўстанні 1830—1831 гадоў.

У 1836 годзе вярнуўся ў Лагойск, дзе заснаваў палатняную мануфактуру, цукровыя заводы, а таксама ашчадны банк для мяшчан і сялян. У 1862 годзе прымаў удзел у працы мінскага губернскага камітэта па сялянскім пытанні.

Навуковая дзейнасць:

У 1842 годзе сумесна з братам Яўстафіем заснаваў музей старажытнасцей, які складаўся з старажытных рукапісаў, калекцыі карцін і абшырнай бібліятэкі. Канстанцін Тышкевіч таксама быў адным з заснавальнікаў Віленскага музея старажытнасцей, членам Віленскай археалагічнай камісіі.

Акtyўна займаўся раскопкамі курганоў на Лагойшчыне, раскапаў каля 200 курганоў. Склаў тапаграфічныя карты замчышчаў і гарадзішчаў. Прапанаваў класіфікацыю знаходак па матэрыяле і спосабе вырабу. У 1856 годзе арганізаваў экспедыцыю па рацэ Віліі, на аснове чаго напісаў манаграфію «Вілія і яе берагі», апублікаваную ў Дрэздэне ў 1871 годзе. Справаздачы аб сваіх археалагічных знаходках публікаваў у газеце «Новое время», якая выдавалася Адамам Кіркорам у Пецярбургу ў 1868—1871 гадах.

Наковник Мікалай Іванавіч

Найбуйнейшы вучоны ў галіне горных парод, выдатны даследчык каляруднай метасаматычнай зональнасці, заснавальнік мінералагічнага вывучэння другасных кварцытаў у СССР, доктар геолага-мінералагічных навук (1940 г.), прафесар (1952 г.), аўтар больш за 70 навуковых прац, выхавальнік цэлай пляяды таленавітых геолагаў.

Мікалай Іванавіч Навольнік нарадзіўся ў 1895 г. У в. Навольнікі Дзісненскага павета Віцебскай губерні ў сям'і селяніна.

Навуковая дзейнасць: скончыў геалагічны факультэт Ленінградскага ўніверсітэта (1930 г.). У перыяд з 1924 па 1936 гг. - навуковы супрацоўнік Геолкама-Цндрг, з 1931 па 1938 гг. - асістэнт, дацэнт Ленінградскага горнага інстытута; з 1936 па 1940 гг. - старшы навуковы супрацоўнік Геалагічнага інстытута АН СССР; падчас Вялікай Айчыннай вайны (1941–1945) - геолаг Уральскага і Заходне-Сібірскага геалагічных упраўленняў; з 1949 па 1951 гг. - геолаг Казахскага геалагічнага ўпраўлення; з 1951 па 1953 гг. - дацэнт і прафесар, загадчык кафедры петраграфіі Казахскага дзяржаўнага ўніверсітэта; з 1953 па 1955 гг. - прафесар Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта (геолага-геаграфічны факультэт), з 1959 па 1975 гг. - старшы навуковы супрацоўнік, затым кансультант Усегеі (Геалагічны інстытут Усесаюзны, навукова-даследчы інстытут Міністэрства геалогіі СССР).

Вывучаў геалагічную будову і карысныя выкапні Цэнтральнага Казахстана, Урала, Заходняй Сібіры. Адкрыў найбуйнейшае прамысловае радовішча карунду Семіз-Бугу ў Казахстане, буйныя радовішчы малібдэна, вальфраму, медзі, кобальту - Акчатау, Саяк, распрацаваў метадычныя прыёмы вывучэння калярудна змененых парод.

Н.і. Наковник унёс вялікі ўклад у стварэнне мінеральна-сыравіннай базы СССР і Казахстана. Памёр Мікалай Іванавіч Наковник у 1975 г. У Ленінградзе.

Аляксандр Адольфавіч Пальмбах (29 жніўня (10 верасня) 1897, Дрыса, цяпер Верхнядзвінск Віцебскай вобласці — 22 кастрычніка 1963, Кызыл) — адзін з стваральнікаў тувінскага алфавіта і першай навуковай граматыкі тувінскай мовы. Прафесар (1960). Адзін з ініцыятараў стварэння савецкіх дзіцячых часопісаў.

Нарадзіўся ў г. Дрыса (Верхнядзвінск). Бацька Пальмбаха быў хірург, а маці настаўніца замежных моў у Віцебскай мужчынскай гімназіі. Жылі яны спачатку ў г. Дрыса на млыне дзеда, а пазней у Віцебску па Афіцэрскай вуліцы каля Смаленскага базару. У Аляксандра было пяць братоў.

У 1906—1915 гг. А. А. Пальмбах вучыўся ў Віцебскай гімназіі (скончыў з залатым медалём). На год старэйшы за яго ў гімназіі вучыўся а. П. Пацелуеўскі, у будучыні вядомы цюрколаг і арабіст. Пад яго ўплывам Пальмбах пачаў вывучаць арабскую мову, захапіўся ўсходняй філалогіяй і філасофіяй.

У 1915 годзе паступіў у Петраградскі політэхнічны інстытут і адтуль прызваны ў армію. Падчас Першай сусветнай вайны камандаваў артылерыйскім узводам на Заходнім фронце. У 1917 годзе вярнуўся ў Віцебск і здаў экстэрнам экзамены ў Віцебскім аддзяленні Маскоўскага Археалагічнага інстытута.

Працаваў рахункаводам у губвыканкаме, настаўнікам і старшынёй воласнага праўлення работнікаў асветы ў Ліёзне.

У 1919 г. Прызваны ў Чырвоную Армію. Пасля дэмабілізацыі ў 1921 годзе працаваў настаўнікам у Ліёзне.

У 1922 г. Пераехаў у Маскву, працаваў у школе, у 1924—1930 гг. У рэдакцыі часопісаў «Мурзілка» і «Юныя будаўнікі». З 1925 года выкладчык, дацэнт моў Камуністычнага ўніверсітэта працоўных Усходу. Выкладаў у Чалябінскім педагагічным інстытуце. У 1930 годзе ў складзе групы вучоных АН СССР прыехаў у горад Кызыл. Займаўся навуковай працай у Тувінскім Нді мовы, літаратуры і гісторыі.

У 1960 годзе абраны прафесарам Тувінскага ўніверсітэта. У 1963 г. А. А. Пальмбаху прысвоена званне заслужанага дзеяча літаратуры і мастацтва Тувінскай Асср. Узнагароджаны 4 ордэнамі.

А. А. Пальмбах з'яўляецца адным з стваральнікаў тувінскай пісьменнасці, адным з аўтараў «Грамматыкі тувінскай мовы», «Асноў тувінскай філалогіі». Пад яго рэдакцыяй выдадзены руска-тувінскі і тувінска-рускі слоўнікі. Удзельнічаў у стварэнні першых тувінскіх букварёў, падручнікаў для школ, рабіў пераклады (літаратурны псеўданім а. Тэмір) на рускую мову твораў тувінскіх паэтаў і пісьменнікаў.

А. А. Пальмбах займаўся літаратурнай творчасцю, пісаў апавяданні, нарысы, вершы.

Шадурскі Віктар Генадзьевіч (нар. 1961, Сар'я, Верхнядзвінскі раён, Віцебская вобласць) — доктар гістарычных навук (2001), прафесар (2002) кафедры міжнародных адносін, дэкан факультэта міжнародных адносін Бду.

Нарадзіўся ў вёсцы Сар'я Верхнядзвінскага раёна Віцебскай вобласці БССР у 1961 годзе.

У 1984 годзе скончыў гістарычны факультэт Бду, у 1988 годзе — аспірантуру Бду.

Працаваў выкладчыкам, старшым выкладчыкам, дацэнтам гістарычнага факультэта Бду. Выбіраўся сакратаром камітэта камсамола Бду.

У 1992—1997 гадах — начальнік упраўлення міжнародных сувязей Бду.

З лістапада 1997 года — дактарант факультэта міжнародных адносін Бду.

У 2000—2008 гадах — намеснік дэкана факультэта міжнародных адносін Бду.

З 1 верасня 2008 года з'яўляецца дэканам факультэта міжнародных адносін Беларускага дзяржаўнага ўніверсітэта. Сфера яго навуковых інтарэсаў уключае актуальныя праблемы знешняй палітыкі Рэспублікі Беларусь, яе адносіны з еўрапейскімі дзяржавамі, унутраную і знешнюю палітыку Францыі, месца і ролю краін Балтыйскага рэгіёна ў сучаснай сусветнай палітыцы, глабальныя праблемы сусветнага развіцця і іх уплыў на нашу краіну.

Аўтар шматлікіх навуковых публікацый па названай праблематыцы, у тым ліку выдадзеных за мяжой, а таксама манаграфіі і вучэбнага дапаможніка, рэкамендаванага Міністэрствам адукацыі Рэспублікі Беларусь. Член Вучонага Савета Бду, старшыня рэдакцыйнага савета «Часопіса міжнароднага права і міжнародных адносін»

У верасні 2013 года быў узнагароджаны Ганаровай граматай Нацыянальнага сходу Рэспублікі Беларусь.

19 лістапада 2014 г. В. Г. Шадурскі быў узнагароджаны медалём імя Ф. Скарыны за шматгадовую плённую працу, узорнае выкананне службовых абавязкаў, вялікі асабісты ўклад у дасягненне высокіх творчых паказчыкаў у сістэме адукацыі.

Мікалай Карл Казіміравіч Касцюшка-Валюжыніч (20 красавіка[2 мая] 1847 года, Магілёў — 14 [27] снежня 1907 года, Севастопаль) — археолаг, заснавальнік і першы дырэктар херсанескага музея, арганізатар аховы і папулярызацыі антычных помнікаў Херсонеса Таўрыйскага і Гераклейскага паўвострава.

Нарадзіўся ў сям'і дробнаўласніка-двараніна (тытулярнага саветніка). Вырас у маёнтку Новае Сяло, размешчаным блізка да беларуска-латвійскай мяжы, на правым беразе Заходняй Дзвіны, у вусці рэчкі Росіца. У жніўні 1859 года Касцюшка-Валюжыніч паступіў у падрыхтоўчае аддзяленне Інстытута Корпуса горных інжынераў у Санкт-Пецярбургу. У 1865 годзе ён пакінуў сталіцу, не завяршыўшы навучання, і вярнуўся дадому, дзе тры гады «займаўся сельскай гаспадаркай у маёнтку бацькі». У 1868 годзе паступіў на службу ва Упраўленне Дзінабургска-Віцебскай чыгункі на пасаду памочніка галоўнага інжынера. У 1879 годзе Карл Казіміравіч пераехаў у Севастопаль для лячэння захворвання лёгкіх; у Севастопалі ён стаў працаваць ва ўпраўленні Лозава-Севастопальскай чыгункі (спачатку на пасадзе канторшчыка, а затым — старэйшага бухгалтара-рахункавода).

У 1881 годзе ён пакінуў службу і, набыўшы ў Севастопалі дом, заняўся вывучэннем гісторыі Крыма, стаў нефармальным рэдактарам газеты «Севастопольскі лісток», а ў 1882 годзе арганізаваў Гурткі аматараў гісторыі і старажытнасцей Крыма, з музеем і бібліятэкай.

У 1888 годзе к. К. Касцюшка-Валюжыніч, па рэкамендацыі віцэ-прэзідэнта Адэскага таварыства в. М. Юргевіча, стаў вытворцам работ і ў далейшым загадчыкам «Складу мясцовых старажытнасцей» — археалагічнага музея ў Херсонесе Таўрыйскім, які быў пабудаваны па настойлівай просьбе Карла Казіміравіча на беразе Карантыннай бухты.

На сваёй пасадзе ён прапрацаваў 20 гадоў. Памёр Карл Казіміравіч Касцюшка-Валюжыніч 14 (27) снежня 1907 г. У Севастопалі, у лякарні Чырвонага Крыжа, ад запалення лёгкіх. Пахаваны быў у херсанескім манастыры, як сказана ў некралогу, — «каталіцкім і праваслаўным духавенствам сумесна». Яго магіла з надмагіллем, якое ўяўляе сабой асколак мармуровай калоны з надпісам, захавалася на тэрыторыі запаведніка «Херсонес Таўрыйскі». Яна размешчана на алеі, якая вядзе да мора.

Археалагічныя даследаванні

У 1892 годзе к. К. Касцюшка-Валюжыніч быў абраны членам Імператарскай Археалагічнай камісіі. Ён складаўся сапраўдным членам або членам-карэспандэнтам значнага ліку навуковых таварыстваў свайго часу, у тым ліку Маскоўскага нумізматычнага таварыства, Таўрычаскай вучонай архіўнай камісіі і іншых.

К. К. Касцюшка-Валюжынічам былі пачаты маштабныя раскопкі агоры Херсонеса Таўрычаскага. У ходзе раскопак гарадзішча ім былі адкрыты абарончыя збудаванні (сцены) горада, жылыя кварталы і вуліцы, лаўкі і майстэрні, грамадскія будынкі, базылікі, сістэма водазабеспячэння. Значная колькасць археалагічных знаходак адпраўлялася ў Эрмітаж «для Найвышэйшага агляду». За перыяд археалагічных даследаванняў канца Xix — пачатку XX стагоддзя Херсонес стаў самым буйным аб'ектам археалагічных даследаванняў у Расійскай імперыі.

Нашы землякі - навукоўцы