Змены ў заканадаўстве аб барацьбе з карупцыяй

У сувязі з прыняццем 30.12.2022 Закона Рэспублікі Беларусь № 232-З «Аб змяненні Законаў па пытаннях барацьбы з карупцыяй» (далей – Закон № 232-З) з 01.03.2023 у сілу ўступілі асноўныя палажэнні ўказанага нарматыўнага прававога акта, якія ўносяць змяненні ў Закон Рэспублікі Беларусь ад 15.07.2015 № 305-З «Аб барацьбе з карупцыяй».

Да асноўных змяненняў у заканадаўстве аб барацьбе з карупцыяй можна аднесці наступныя палажэнні.

Закон N 232-З прадугледжвае шэраг дадатковых абавязкаў, абмежаванняў і забаронаў у сферы барацьбы з карупцыяй. Яны датычацца розных сфер дзейнасці і асоб. У прыватнасці, устаноўлены:

- антыкарупцыйныя абмежаванні для ўсіх блізкіх сваякоў або свойскіх асоб дзяржаўнай службовай асобы. Да гэтага ўстаноўленыя абмежаванні распаўсюджваліся на блізкіх сваякоў або свойскіх асоб дзяржаўнай службовай асобы, якія сумесна пражываюць і вядуць агульную з ім гаспадарку;

- дадатковыя абавязкі па выкананні антыкарупцыйных абмежаванняў дапоўнены палажэннямі аб неабходнасці выканання парадку прадухілення і ўрэгулявання канфлікту інтарэсаў, прадугледжанага арт. 21 Закона N 305-З (п. 2 арт. 4 Закона N 232-З). Згодна з п. 12 арт. 1 Закона N 305-З канфлікт інтарэсаў – сітуацыя, пры якой асабістыя інтарэсы дзяржаўнай службовай асобы, яго (яе) мужа (жонкі), блізкіх сваякоў або свойскіх асоб уплываюць або могуць паўплываць на належнае выкананне дзяржаўнай службовай асобай сваіх службовых (працоўных) абавязкаў пры прыняцці ім рашэння або ўдзеле ў прыняцці рашэння альбо здзяйсненні іншых дзеянняў па службе (рабоце). Таму Законам N 232-З прадугледжваецца пры прызначэнні дзяржаўных службовых асоб у абавязковым парадку не толькі атрымліваць ад іх абавязацельствы па выкананні антыкарупцыйных абмежаванняў, але і азнакамліваць з устаноўленым парадкам прадухілення і ўрэгулявання канфлікту інтарэсаў. За парушэнні парадку прадухілення і ўрэгулявання канфлікту інтарэсаў для кіраўнікоў, як і для іншых службовых асоб, усталёўваецца дысцыплінарная адказнасць аж да звальнення (п. 3 арт. 4 Закона N 232-З);

- забарона сумеснай працы сужэнцаў, блізкіх сваякоў або свойскіх асоб на пэўных пасадах не толькі ў дзяржаўных органах і арганізацыях, але і ў арганізацыях з пераважнай доляй уласнасці дзяржавы, а таксама на выкарыстанне дзяржаўнай службовай асобай у пазаслужбовых інтарэсах любога маёмасці дзяржаўнага органа або арганізацыі, а не толькі атрыманага ім пры выкананні службовых абавязкаў. Пры гэтым указанае абмежаванне закранае толькі вузкае кола суб'ектаў (кіраўнік, яго намеснікі, галоўны бухгалтар, яго намеснікі, касір) (п. 2 арт. 3 Закона N 232-З);

- дадатковыя забароны і адказнасць за выкарыстанне дзяржаўнай службовай асобай у асабістых інтарэсах прадастаўленай ёй маёмасці. У цяперашні час прадугледжана адказнасць за незаконнае выкарыстанне толькі маёмасці, якая знаходзіцца ў дзяржаўнай уласнасці. Цяпер прадугледжана, што дзяржаўная службовая асоба не мае права "выкарыстоўваць у асабістых і іншых пазаслужбовых інтарэсах сродкі фінансавага, матэрыяльна-тэхнічнага і інфармацыйнага забеспячэння, іншую маёмасць дзяржаўнага органа, іншай дзяржаўнай арганізацыі, арганізацыі, у статутным фондзе якой 50 і больш працэнтаў доляў (акцый) знаходзіцца ва ўласнасці дзяржавы і (або) яго адміністрацыйна-тэрытарыяльных адзінак, прадастаўленыя дзяржаўнай службовай асобе для выканання службовых (працоўных) абавязкаў...". Адначасова з гэтым Саўміну прадастаўляецца права рэгламентаваць парадак выкарыстання службовай маёмасці (п. 7 арт. 4 Закона N 232-З);

- агульныя падставы адказнасці юрыдычнай асобы за парушэнне патрабаванняў заканадаўства аб барацьбе з карупцыяй. П. 3 арт. 4 Закона N 232-З прадугледжвае: "калі фізічнай асобай ад імя або ў інтарэсах юрыдычнай асобы, у тым ліку замежнай, ажыццяўляўся падкуп дзяржаўнай службовай або прыраўнаванай да яе асобы або замежнай службовай асобы, гэтая юрыдычная асоба нясе адказнасць у адпаведнасці з заканадаўчымі актамі". У цяперашні час такая адказнасць прадугледжана арт. 24.59 КоАП;

- дадатковыя абавязкі для кіраўнікоў дзяржаўных органаў і іншых арганізацый па папярэджанні і выяўленні парушэнняў заканадаўства аб барацьбе з карупцыяй, ліквідацыі наступстваў парушэнняў, прычын і ўмоў, якія ім спрыяюць. Законам N 232-З, у прыватнасці, дэталізаваны абавязкі кіраўнікоў дзяржаўных органаў, іншых арганізацый у сферы барацьбы з карупцыяй. Артыкулам 43 Закона N 305-З прадугледжваецца абавязак кіраўнікоў прымаць у межах сваёй кампетэнцыі меры па барацьбе з карупцыяй. Пры гэтым на кіраўніка накладаюцца абавязкі па папярэджанні і выяўленні парушэнняў антыкарупцыйнага заканадаўства, ліквідацыі наступстваў, што наступілі ў выніку такіх парушэнняў, прычын і ўмоў, якія ім спрыяюць, і г.д. (п. 31 арт. 4 Закона N 232-З). Адначасова, пры захаванні абавязку кіраўнікоў перадаваць дзяржаўным органам, якія ажыццяўляюць барацьбу з карупцыяй, інфармацыю, звязаную з фактамі, якія сведчаць аб карупцыі, аналагічны абавязак інфармаваць дзяржаўныя органы і арганізацыі Законам N 232-З уводзіцца для саміх суб'ектаў барацьбы з карупцыяй. Гэта дазволіць кіраўнікам своечасова атрымліваць інфармацыю ў дачыненні да падначаленых і прымаць меры па папярэджанні правапарушэнняў, ліквідацыі іх прычын і ўмоў. У выпадку калі карупцыйныя дзеянні здзейснены асобамі, уключанымі ў кадравыя рэестры або са складу дэпутацкага корпуса, звесткі аб гэтым будуць накіроўвацца па прыналежнасці рэестраў або ў адпаведныя органы прадстаўнічай улады (п. 7 арт. 4 Закона N 232-З);

- змены ў частцы парадку канфіскацыі маёмасці, прынятай у парушэнне антыкарупцыйнага заканадаўства. У якасці падставы канфіскацыі (спагнання) п. 30 арт. 4 Закона N 232-З устанаўлівае факт прадастаўлення грашовых сродкаў або іншай маёмасці дзяржаўнай службовай або прыраўнаванай да яе асобе выключна ў выніку здзяйснення карупцыйнага правапарушэння і (або) прыняцця ім матэрыяльных выгод у выніку здзяйснення такога правапарушэння. Агульнае ж становішча кажа пра тое, што "дзяржаўная службовая або прыраўнаваная да яе асоба абавязана здаць незаконна прынятую мужам (жонкай), блізкімі сваякамі або сваякамі маёмасць у фінансавы орган па месцы свайго жыхарства на працягу 10 дзён з дня, калі дзяржаўнай службовай або прыраўнаванай да яе асобе стала пра гэта вядома, альбо на працягу ўказанага тэрміну пакрыць яе кошт, а таксама кошт работ, паслуг, якімі незаконна скарысталіся муж (жонка), блізкія сваякі або сваякі, шляхам пералічэння грашовых сродкаў у рэспубліканскі бюджэт у парадку, устаноўленым актамі заканадаўства";

- новыя падставы для абмежавання прызначэння і выплаты пенсіі асобам, якія здзейснілі супрацьпраўныя дзеянні (арт. 1 Закона N 232-З);

- удасканаленне інстытута дэкларавання даходаў і маёмасці, накіраванае на ліквідацыю залішніх патрабаванняў да гэтай працэдуры. Так, асобы, якія займаюць адказнае становішча або паступілі на дзяржслужбу шляхам абрання, будуць мець магчымасць указваць у дэкларацыі звесткі аб даходах і маёмасці іх непаўналетніх дзяцей без прадстаўлення асобнай дэкларацыі (абз. 8 п. 19 арт. 4 Закона N 232-З). Выключаюцца выпадкі прадстаўлення старшынямі сельскіх, пасялковых, гарадскіх Саветаў дэпутатаў, іх намеснікамі ідэнтычных дэкларацый адначасова ў розныя арганізацыі. Закон N 305-З дапаўняецца артыкулам, які ўстанаўлівае пералік даходаў і маёмасці, што не падлягаюць абавязковаму дэклараванню (п. 18 арт. 4 Закона N 232-З). Да іх, у прыватнасці, адносяцца (абз. 3 - 15 п. 18 арт. 4 Закона N 232-З):

грашовыя сродкі, якія знаходзяцца ва ўласнасці асоб, якія прадстаўляюць дэкларацыі аб даходах і маёмасці, у тым ліку размешчаныя імі на рахункі і (або) ва ўклады (дэпазіты) у банках Рэспублікі Беларусь (уключаючы працэнты па іх), іх выдача, а таксама перавод са рахункаў (укладаў) у банках іншых дзяржаў у банкі Рэспублікі Беларусь;

лічбавыя знакі (токены);

узнагароджанні ад сумы аплаты тавараў (работ, паслуг) з выкарыстаннем банкаўскіх плацежных картак, сістэм дыстанцыйнага банкаўскага абслугоўвання, у тым ліку ў выглядзе працэнтаў;

тавары (работы, паслугі), атрыманыя (выкананыя, аказаныя) у рамках распаўсюджвання рэкламы і правядзення рэкламных гульняў, калі па ўмовах іх правядзення адсутнічаюць звесткі аб атрымальніках такіх тавараў (работ, паслуг);

грашовыя сродкі і (або) тавары (работы, паслугі), атрыманыя (выкананыя, аказаныя) у рамках распаўсюджвання рэкламы і правядзення рэкламных гульняў, рэкламных акцый, сума (кошт) кожнага з якіх не перавышае саракакратнага памеру БВ на дату атрымання такіх грашовых сродкаў і (або) тавараў (выканання работ, аказання паслуг);

даходы, атрыманыя ў рамках бонусных, маркетынгавых і (або) іншых аналагічных праграм;

скідкі з цаны (тарыфу) тавараў (работ, паслуг);

грашовыя сродкі, выплачаныя (замешчаныя) пры накіраванні наймальнікам у службовую камандзіроўку, на павышэнне кваліфікацыі, перападрыхтоўку, прафесійную падрыхтоўку і стажыроўку, у тым ліку выплачаныя (замешчаныя) прымаючым бокам;

камерцыйныя пазыкі;

аблігацыі, уключаючы купонны або працэнтны даход па іх, вэксілі і іншыя каштоўныя паперы, якія знаходзяцца ў уласнасці асоб, якія прадстаўляюць дэкларацыі аб даходах і маёмасці, за выключэннем акцый на суму, якая перавышае 15 000 БВ на дату набыцця;

даходы ў выглядзе падарункаў, кошт (сума) кожнага з якіх не перавышае двухсоткарокамтнага памеру БВ на дату атрымання такога падарунка;

даходы ад узнагароджанага адчужэння маёмасці, кошт адзінкі якога не перавышае саракакратнага памеру БВ на дату адчужэння такога маёмасці.

Намеснік пракурора

Верхнядзвінскага раёна

малодшы саветнік юстыцыі

М.В.Лаўданскі

04.04.2023