Курган Дружбы

Гісторыя нашых продкаў са старажытных часоў цесна звязана з курганамі. Многія з іх захоўваюць успаміны аб бітвах, дзе да смерці стаялі сыны Айчыны ў барацьбе з замежнымі захопнікамі. Праходзяць часы, сыходзяць у гісторыю падзеі. Адны з іх паступова растаюць у памяці народа, іншыя, наадварот, з цягам часу становяцца ярчэй і служаць будучым пакаленням. Такім незгасальным сімвалам дружбы народаў розных нацыянальнасцей ужо паўстагоддзя стаіць Курган Дружбы, узведзены на стыку межаў трох раёнаў – Лудзенскага Латвіі, Себежскага Расіі і Верхнядзвінскага Беларусі.

Насыпаны Курган у памяць аб баявым садружнасці партызан трох рэспублік у 1959 годзе, за 8 кіламетраў ад вёскі Прошкі (у гэтых мясцінах ваявалі Героі Савецкага Саюза Пётр Машэраў, Іван Захараў). У сумесным баявых аперацыях прымалі ўдзел калінінскія партызаны з Расіі, спецатрады «Баявы» і «Бясстрашны». Тут нарадзілася і здабыла славу Латвійская партызанская брыгада. Латышскімі партызанамі ў той час камандаваў Герой Савецкага Саюза, будучы акадэмік, Віліс Самсонс).

Невянучаю славу здабылі легендарныя Асвейская імя М.В.Фрунзе, 1-я і 2-я Дрысенскія партызанскія брыгады.

Навечна ўпісаны ў гісторыю Верхнядзвіншчыны подзвігі байцоў партызанскіх атрадаў і брыгад пад камандаваннем Герояў Савецкага Саюза Валянціна Няклюдава, Івана Захарава, камандзіраў Афанасія Рыгорыча, Уладзіміра Сімацкага, Рыгора Герасімава.

Урачыстае адкрыццё мемарыяла адбывалася 3 ліпеня 1959 года. У наступныя гады ў кожную першую нядзелю ліпеня на Кургане збіраліся былыя партызаны, ветэраны вайны, жыхары рэспублік-суседзяў. Гэтыя сустрэчы сталі самым масавым і любімым святам для прадстаўнікоў усіх пакаленняў.

На вяршыні Кургана пасаджаны дуб – сімвал непахіснай дружбы брацкіх народаў. Ад Кургана ідуць тры алеі: у бок Беларусі – бярозавая, у бок Расіі – кляновая, у бок Латвіі – ліпавая. Сам Курган з дубам знаходзіцца на тэрыторыі Латвіі. Музей партызанскай Славы размясціўся на беларускім баку, канцэртная пляцоўка – на расійскім. На кожнай з памежных тэрыторый размешчаны помнікі ў гонар герояў і падзей Вялікай Айчыннай вайны.

На беларускім баку узведзены помнік Прашковіцкім падпольшчыкам (У вёсцы Прашкі са жніўня па лістапад 1942 года дзейнічала падпольная камсамольска-маладзёжная арганізацыя, узначальваў яе камуніст Рыгор Сяргеевіч Лукашонак. Арганізацыя налічвала каля 30 чалавек розных нацыянальнасцей. Так, у падпольную групу ўваходзілі: дырэктар мясцовай сямігодкі Уладзімір Вестэнберг (з паволжскіх немцаў), вучні 9-10 класаў Міхаіл і Пётр Лукашонкі, Яўгенія Фралёнак, Марыя Прашко, былы намеснік старшыні калгаса Герасім Фралёнак. На сувязь з падпольшчыкамі выйшаў Аляксандр Гром з латвійскай вёскі Забор'е, які ў далейшым стварыў на латвійскай тэрыторыі падпольную групу. Частка яе ўвайшла ў склад Прашковіцкай арганізацыі.

Падпольшчыкі распаўсюджвалі сярод насельніцтва лістоўкі, зводкі Саўінфармбюро, збіралі звесткі аб праціўніку, зброі, ладзілі дыверсіі. Да канца 1942 года члены арганізацыі сышлі ў партызаны).

5 ліпеня 1964 года на Кургане быў адкрыты мемарыяльны дом-музей «Дружба». У матэрыялах музея адлюстраваны слаўныя справы народных помсціцеляў, асаблівае месца адведзена Прашковіцкай камсамольскай арганізацыі.

На расійскім баку узведзены помнік сакратару Себежскага падпольнага райкама камсамола Марыі Пынто (М.С.Пынто нарадзілася 16 сакавіка 1921 года ў вёсцы Верына Себежскага раёна ў сялянскай сям'і. У 1939 годзе скончыла сярэднюю школу і працавала загадчыцай хаты-чытальні ў вёсцы Дуброўка. У Вялікую Айчынную вайну была разведчыцай 4-й Калінінскай партызанскай брыгады імя А.Суворава, з красавіка 1944 года – другі сакратар Себежскага падпольнага райкама камсамола. У маі 1944 года М.С.Пынто загінула ад рук фашыстаў).

На латвійскім баку пастаўлены памятны знак Іманту Судмалісу (І.Я.Судмаліс нарадзіўся 18 сакавіка 1916 года ў горадзе Цесіс у сям'і настаўніка, удзельнік рэвалюцыйнага руху ў Латвіі. З 1932 года член Камуністычнага Саюза моладзі Латвіі, кіраваў падпольнай камсамольскай арганізацыяй у горадзе Ліепая. У 1940 годзе ўступіў у камуністычную партыю. Пасля аднаўлення Савецкай улады ў Латвіі быў сакратаром Ліепайскага камітэта камсамола і рэдактарам газеты «Камуніст». У пачатку Вялікай Айчыннай вайны сфарміраваў з актывістаў стралковую роту, якая прыняла ўдзел у абароне горада Ліепая. У гады вайны Імант быў сакратаром партыйнай арганізацыі Латвійскай партызанскай брыгады, якая дыслацыравалася на тэрыторыі Беларусі і змагалася з ворагам сумесна з беларускімі і рускімі партызанамі. У лютым 1944 года схоплены фашыстамі і пасля жорсткіх катаванняў забіты. У 1957 годзе І.Я.Судмалісу прысвоена званне Героя Савецкага Саюза).